Jesse James Garett
We have to look at the experience that is being delivered also outside the medium that we delivered it in. Our work is not done when we deliver it, it’s done when it is used by our customers. An experience is (always) the outcome, but our goal should be to engage our users in it. We can speak about engagement in four different dimensions, the perception – action dimensions and the cognition – emotion dimension.

Liz Danzico
Not only should we redesign the language and concepts that we are using we should also alter what we design and how. We should bridge the gap between creator and consumer and meet in the middle where the consumer can use and reuse what the designer made. We should also understand that to give room for improvisation we should be much more clear about the few rules that we keep in place. To enable improvisation we should design for three things: the present – it has to happen in the now, detectability – it must be understood at at least some level (see rules) and responsiveness – there should be a short feedback loop to keep people engaged.

Michael B. Johnson
We build bows for violins, useless on themselves, but unmissable to create beautiful things. Quality is the best business practise. We layer our films in three levels, the world in which the story is set, the character that live in that world and finally the characters. Beauty is not merely a a side product. Making beautiful products make people happy and enable them to be more productive

Joshua Porter
If we want to have a bigger seat at the board table, than we should account for our work. Data driven design might seem to be the answer but is not. There is a problem with the current divide between data driven and intuition design. Intuition design might come a long way but leads us into endless discussions. Data driven design might be clear but could cause us to optimise a sub-optimal peak with out ever getting to the much higher mountain a bit further up. We should there for set up a culture that takes the best out of both world. Data doesn’t design, designers do.

We can’t solve the problems with the same tools that created them. – Einstein

Insanity: doing the same thing over and over again and expecting different results. – Einstein

A while ago I answered some questions for .Net magazine about my work at Webjam, only a few quotes got published, so it seems like a good idea to share my answers with the world.

What does user experience mean, as far as you’re concerned?
User experience is about aligning the existing elements –information, visual style and interaction- in such a way that it creates the best experience for the user whilst still adhering to the company’s goals.

Why does user experience matter? What are the benefits?
Creating a user experience is a given, creating a good user experience is hard work. A large part of human decisions are non-rational decisions, there is no checklist to conclude if we trust a site, or if a site is friendly, instead it’s a feeling felt about the whole experience. Structurally improving the experience of the users will therefore benefit business in general.
How do you approach user experience when creating websites and working with clients?

You have to be clear on two areas, first, what does the client expect that a user will do on a site? Selling their car is quite different from downloading a press release. Second, what is the type of experience they want to achieve? Trustworthy for a finance site is different from cutting-edge for a 3D designer, equally child-friendly for a Zoo is different from quality for an established tailor. Knowing the usability and experience goals will help you to determine the right approach for a fitting user experience.

How does psychology impact on UX, and are there any basic key rules designers should bear in mind when  working on projects?
In the diverse and crowded Internet marketplace the time of easy revenue for Internet companies is definitely over. A useful and usable website are conditions for entering. To get ahead of your competition you have to do more, and it is here where knowledge of psychology comes into play. From persuading a visitor to sign up to convincing a member to stay actively involved, a UX designer has to use a wide range of design elements to influence a user’s behaviour. In a way UX is borrowing more and more psychological tactics from marketing and sales.

What do people get wrong regarding UX in web design? What common mistakes do you see or misunderstandings do you find are rife?
Often there is a strong focus on just one of the elements of UX, the site looks beautiful but it is very hard to complete any task, or the site is very usable but has become so minimalistic in design that filling in your tax form seems like more fun! It is important to understand that good UX comes from understanding the customer. After that you only need to add great information architecture, great interaction, great visual design and great copy to create the winning formula.

What do you think the next big development in UX will be?
In a saturated market with highly competitive products and services, creating usable sites won’t be enough. The key question is not if the user can use your site but if they want to. Therefore, understanding and influencing user’s behaviour by using lessons learned from psychology, sociology and marketing will become increasingly important.

Would you thread an ordinary notebook like this

Are those who use a Moleskin more successful, richer and more creative? Maybe a weird question. Logic tells you “of course not!”, writing in an expensive notebook should not differ from writing in one that you bought for a pound. But think with me for a moment, to be able to buy a Moleskin you need to be mentally and financially capable, so it’s quite likely that you are successful enough to allow such expenses and mentally ready to be seduced by style (or quality as they say)

Another question, are the owners of an Austin Martin more successful, richer and more powerful than those who drive to work in a Vauxhall? I bet you’d agree with me on all the three questions. Allow me to take you to another question: what came first, the Moleskin or the success? Maybe you need some success to buy your first Moleskin, but what about the second, and the third. Would you rip pages out it (like you do with that one you got for free), would you write down your shopping list, would you loose it somewhere on the way?  Or would you follow the lead that the Moleskin sets and focus more on quality and tread your ideas and behaviour with more respect?

Experience design is designing in such way that it influences behaviour, thoughts and believes.

Where have we heard those words before? In the very fine art of marketing. In the field of web-applications design we should follow the path set up by many designers before us and make products that are not only useful, (or usable) but are also a pleasure to use. From the first click on the link to your site to the very last check-box on the last tab, it’s not only the usability, the amount of features,  the personalisation options or the amount of free web-space that counts, but the quality of the experience

And it’s the quality of the experience that adds the most value to your proposition and your business. Does Coca-Cola work better against hydration than tab-water, is a Jaguar more useful to bring you from A to B than a Vauxhall, does a Suit from Savile Row keep your warmer than a trainings-suit from Primark? Of-course not, in the first world people pay a premium for a better experience. And who can blame them, for don’t you deserve the best experience?

• Interaction design is more than graphic design on a screen or industrial design in a browser
• Enlightenment, modernism and the questioning  of man being rational
• The rise of neurological research, and the continues psychological and sociological experiments
• The availability of a massive amount of behavioural data
• Internet companies have found themselves in a saturated market with highly competitive products

I believe this is the right moment  to connect emotions with design research. Let me first go over the word “emotional” (again) in our language emotional is often used as the opposite of rational, when you are ‘all emotional’ you are not acting rational, and even worse both also carry a value connotation, to be emotional is bad, to be rational is good. I (and many with me) think this is a strong oversimplification that will not help us any further. Emotion is in accepting that in order to make a decision we  take much more into account than only  ‘is this cheaper or will this last longer’. As Malcolm Gladwell tried to explain in his book Blink or Weinschenk in her book Neuro Web Design there is a lot of thinking going on beyond closed doors.

The estimate from neuroscientist is that our five senses are taking in 11 million pieces of information every second. And how many of those are we processing consciously? A mere 40! (Weinschenk)

Is it pure magic what happens with the other 10 million inputs? Luckily we can already say quite a lot about the way those other inputs are processed, they are (mostly) in-line with our needs (A theory on needs was developed by Maslow, the so called hierarchy of need) I don’t want to go in this too deep, but I hope you agree that there is an awful lot to take into consideration when making a decision. This taking into consideration is what I for the lack of a better therm will call ‘emotional’ decision making.

Interaction design
Interaction design (or user-experience design, information design, webdesign, etc) although there isn’t makes one thing pretty clear, designing for digital interfaces is not the same as just applying old design knowledge (architecture, graphic design, industrial design) to a new medium. We need the old knowledge, but it’s not enough, we have a new thing to learn about what happens when time, humans and mediated social action meet on a screen, magic happens. To know more about this magical field many people have turned to fields originally hardly associated with design such as psychology and sociology, as I shall try to make clear in this article, it was about time.

Enlightenment and modernism
Now let’s move back a bit in history -and make some terrible generalisations- and try explain why in the first place we have to defend emotional design over rational design. In the period of enlightenment the idea man could get out of the darkness and get on the path of progress if only we would be rational came to the surface . If we would follow our mind and with the help of technology we could work towards a better future for all mankind, we could put ourselves on a infinitive track of progress. In the 20th these ideas shaped thinking about design and architecture the idea of modernism rose on the horizon. If only we would remove every non-essential part, all the clutter, all the fluff, than at the heart we would reach a perfect blend of man and technology the essence, buildings would be white and shiny, products would be simple and clean and font-faces would be simple yet beautiful. Even the short rise (and fall) of post-modern design could not stop it, post-modernism gave us a change though to question our believes, maybe there would be more in life than this.  Now with the knowledge that there is more to progress than just simply removing everything that was not necessary to the job. Emotions came back to the table.

Psychological research
A lot has happened since Sigmond Freud uncovered the subconscious, experiment after experiment prove that humans are not as rational as we think. Research keeps on proving that people are influenced by reciprocity, commitment consistency, social proof, authority, liking and scarcity (for a short introduction on these: Neuro Web Design) So although people are not rational, the factors that influence their behaviour are known and can be studied. This of-course with the hope that we will come to a rational way of understanding irrationality.

Data crunching
Now we have stated that although humans don’t behave as rational as expected, patterns in their behaviour can still be found, it is time to move on to the rise of the internet companies. Because any action that happens on a network can be registrated by that network, there is a massive amount of data available on internet usage. Data in itself is not really meaningful, just a long strings of zeros and ones. Meaning only appears after we work with this data and turn it into information. The quality of this information both depends on the kind of data, the quantity and most important the questions you try to answer with this data. If you start mixing psychological insights with quantitative data, interesting patterns start to emerge. You could for example base authority on the amounts of links that any web page gets, or you could use data clustering to create statements as ‘people who bought this also bought’. Or use it to answer if a border should be 5 or 6 pixels. Important to remember is that data is only useful when you ask the right questions.

So now we have the right mindset that by doing research we can improve the workings of technology, we have the psychological models to know where we have to look for answers and we have the data to give us the answers. Now the only thing we need is a financial stimulus to actually start working.

Web companies face a saturated. mature market
To be a successful company in the online sphere is at least as hard as to be successful in any market, there is no easy money any more. Although it might be easier than ever to start an online service and to have visitors coming your way, this is true for everyone. Thanks to the growing awareness of good usability practices most new web applications are now usable, this however is also true for the competition. To make the most out of their visitors companies have to make each visitor count. The psychological lessons about humans emotional behaviour are therefore really valuable, design that anticipates human emotional behaviour can make a visible difference in the amount of people that will actually use a website. By applying this knowledge we can move on from ‘is the user’s task doable’ to ‘does the user want to do the task’

So there we have it, the mindset, the questions, the answers and the money. This is why we will hear a lot more about psychology, sociology and emotions in the design world the coming decade.

more to read:

Donald Norman’s Design and Emotion
Predictably Irrational
The amazing slide shows by Joshua Porter
Pieter Desmet research emotions method

The book is divided in eleven chapters that all support one main concept and end with a handy summarizing bottom line. Because the book is neatly structured it’s not that hard to summarize. Therefore I will first provide you with a summary, and secondly a conclusion. As you might notice, that there are hardly any mind-blowing new insights, but one could say its the execution of ideas that count, not merely having them.

First chapter is about the working of the brain in general. We have three brains, working closely together, Susan uses the easy to remember names, new brain – where the active thinking happens, mid-brain – where emotions are processed, where your feelings are, and the old brain – that focusses on general survival, also works with the automatic functions in our body, as walking and breathing. An interesting fact is that we receive around 11 million sensory inputs a second, but our concious brain – the new one- is only capable of handling 40 of them simultaneously. To create successful websites we should therefore not only focus on our new brain where reason and logic live, but just as much -or even more- focus on the other parts of the brain that are outside our concious regions.

Second chapter is about social validations, we want to be normal, we want to be like others, therefore we continuously scan the environment to get a feeling of what might be expected from us. We therefore are particularly influenced by the decisions that others made, recommendations on Amazon for example, or the interestingness factor on Flickr. An other great way is to use case studies and stories of people who we can imagine to be real and who’s stories we can connect with.

Third chapter is about reciprocate and concession, about how giving things away for free actually helps working on peoples guilt feeling to balance out their relation to you, give them free information, and they might be willing to give some information back. Give them a free trial period, and they will consider your offering to pay for a service more happily.

Forth chapter is about scarcity. If things come in endless amounts, than or they are too easy, and we might take them another time, or they are not good enough, and people wouldn’t even want them if it is free. If there is some price to pay though, we feel more interested, expensive things must be good right, hard to reach places must be more interesting. Make information harder to get, make product offers run for a limit time, and they all appear to be more interesting.

Fifth chapter is about not providing endless choice, give people distinctive choices. We can only handle one or two product features at the same time, so if you want people to choose a particular product, make it appear on top of the list, let the most expensive one have more features, connect it with a story about a identifiable person and the deal is closed. Or if you want to sell a model X of 20 pounds, present it next to model Y of 110 pounds and model Z of 12 pounds. Even if X is only a slightly bit better than Z people will still go for it, because it looks like such a deal compared with Y, and Z is so cheap that there must be something wrong with it. (supermarkets love this trick to sell you their home brand) Perhaps here filtering techniques start to help too. As long as we have the feeling that we are slightly in control. Not every advanced search delivers on its expectations. Horizontal browsing might therefore provide a good alternative to vertical search (Check this presentation on Amazon)

Sixth chapter is about you! have you noticed how many times Flickr uses the word you on the logged in homepage? -nine times the word you, two times your name, and a whole menu named ‘you’. Your old brain is completely you focusses and loves to know more about things that are there for you to provide you with a better life. This focusses on three general themes of survival. Avoid danger – even if the danger isn’t focussed upon us, our brain will still be extra alert when we see risky things, show advertisement right after a scary film scene and we are more likely to take notice, and by having things flicker and blink they will get our attention. Find food: if you are by any chance in the food business, lucky you, show food lusciously and the customers will run into your shop. Sex sells, pretty people, girls with Bambi eyes, it all still helps to close the deal.

Seventh chapter is about commitment and consistency. Get people on board and they are more likely to stay on-board, increase your fees slowly each year, and they still feel committed and stay with you. Speak towards an inner vision of who some-one things she is, and more likely she will go for your product to stay consistent with her inner story and with her history of being. Writing positive reviews for example will not only give other people the feeling that they make better informed decisions, but it will commit the writer of the review stronger to the product.

Eight chapter is about similarity and sameness. Attractive people still are a good way to sell products, celebrities go a long way, and if your site is created for a specific target audience, than do show them. People that appear to be just like us, are trusted more.

Ninth chapter is about the fear of losing. Losing an offer because time runs out, buying the most expensive version because fear of missing some of the good stuff. (Nine is also about chapter four) Threadless can be seen as a good example here

Tenth chapter is about pictures and stories. We are in general not that good in remembering dry information, but when folded in a delicious story and topped with emotional pictures of real (attractive) people it moves right into our unconscious brain.

Eleventh chapter is a conclusion; we are social animals, think in stories, in emotions and in humans and your next product that will help people to communicate more divers, more easily, faster and more engaging will become a hit.

Conclusion.
Although the book is not really bad, it’s lack of web bases case studies (even the most famous ones are absent) and the chunks of information that leave you behind hungry for more (yes, I really was able to summarize chapter nine in one line, it was hard not to write more words than Weinschenk about this topic) make the purchase of this book doubtable. I got the feeling that Weinschenk certainly does know her psychology facts and research reports, nevertheless her lack of knowledge on the area of web and design do prevent this book from being exciting and engaging. At least 60% of the book is filled with examples that have noting to do with the internet. Although I actually learned a few things about the latest neuro-research, calling this book neuro web design is misleading. My advise would be that she teams up with web designer and writes a follow up as soon as possible. Until than, just read my summary and save up for books that are filled with passion for the field. Susan’s conclusion is a great example of her doubtful motives:

I don’t know what the next big thing online will be. I wish I did know. Than I could create it, make a lot of money and retire.

Her desire for money unfortunately led to this joined attempt with New Riders to create a book that promises much, but fails in execution.

I will give this book three stars, one for the great topic, one for the nice construction of the book, one because I did learn something, a minus for the lack of related case studies and a minus for the lack of real engaging content.

As far as I can explain from this diagram is that the goal of design is to enable people to work with technology in such a way that they can do their task they think they need to do to achieve their goals.The most important thing I wanted to make clear is that not only should designers focus on which task a user want to preform with a certain technology, they should also consider which goals (and vision) a user has, for their might be other tasks more suitable to achive their goals.

Although i do agree with the key ingredients of this presentation, I also think one should avoid wasting ones time on defining meaning of words or meanings of professions. By the time that you successfully defined them, something new will have coma along that is exactly the same but 5% extra, and you can start defining again. Although it is interesting, I feel I have better things to do. If you feel you have some time left, please start working on defining art and artist, the difference between a blogger and a journalist and what web2.0 really means. I’m happy with that it is impossible, but I do believe that it is certainly possible to call a number of concepts that it is related too. That will be sufficient for me. If the world calls my profession UXD designer (or UX designer, or UE designer) than that is what I will work with.

Frank Spiller of the very interesting blog Demystifying Usability made a great illustration to cover this problem

(source)

So User Experience Design (formally also know as Usability )deals with all these subjects, and many more, sometimes it will be the right name, sometimes it wont. To quote good ol’ Shakespeare

“What’s in a name? That which we call a rose
By any other name would smell as sweet.”

So just as you can like, love, dislike, hate or be indifferent to people around you, objects (or in this case, software) can create a similar emotional response. How software creates this response depends on our own value projections on the software. If the product manages to surpass our expectation we might start to love it, if it under qualifies our expectation we might slightly dislike it, and if it turns out to be counter productive, we might start to hate the damn thing. How our expectation are raised depends on a collection of variables. Maybe its the price we paid for it, the good reviews we read about it, the design of the product etc. As Norman states ‘well designed technology works better’, although Norman isn’t that clear about what he means with well designed, if this is a statement only about the visual side of the product, or also the interaction design, it’s not hard to argument why well designed products work better. For the second time we can compare technology with its social counterparts. We have no problem paying extra for well dressed, smart looking people, (doctors, bankes, lawyers) and if they make mistakes, we are more likely to forgive them for their actions. (We might be entering the field of reputation here, but that’s not the direction now) Well designed technology makes us more happy, and less stressed about handling it. It works better because we are more calm in exploring the way it works.

Norman’s book includes so many interesting cases that I most likely have to separate them in multiple articles. Subjects that I would like to discuss are: Why software design is so much harder to understand than hardware. How actions have changed through the years, but goals have remained more or less the same over the millennia. Why, therefore we should focus on goal oriented design. The multiple level of human understanding of things.

Three levels at play in design: visceral, behavioural, and reflective. (source)

And how we can use all those concepts to recreate a frame work for user experience design.

De volgende tekst gaat over de overeenkomsten en verschillen tussen
het Semantisch Web (een artikel van Tim Berners-Lee uit 2001 over hoe computers data kunnen begrijpen) en het recent populair geworden begrip folksonomy (een manier van categoriseren door gebruikers). Het gaat in op de begrippen zelf, de huidige voor en nadelen en geeft een toekomst verwachting

Inleiding

De eerste keer dat ik duidelijk het probleem van ordening onder ogen zag was op het moment dat mijn verzameling muziek cd’s te groot werd om alfabetisch te rangschikken.

Ik kwam toen voor de keuze onder welke categorie een album valt. Is het Pop, is het Rock, is het Techno of toch Electro, is het Punk of is het Metal, of is het Electro Punk? Gelukkig viel er met behulp van de website allmusic.com nog wel wat van te maken, hier staan alle bands en alle cd’s fijn gelabeld op wat het is. Maar toch komt wel eens dat twijfelende gevoel. Is deze cd toch niet meer Punk dan Electro, de artiesten komen toch uit de punk scène vandaan? Of wat moet ik nu met deze band die in het midden van al hun Pop cd’s zomaar een punk cd uitbrengt? Maar gewoon in een andere categorie stoppen, of toch maar de voorkeur geven aan dat een band maar in één categorie kan voorkomen en niet vaker.

The Semantic Web will bring structure to the meaningful content of Web pages, creating an environment where software agents roaming from page to page can readily carry out sophisticated tasks for users.
(Berners-Lee, 2001)

Ook internet kent zo zijn eigen indelingsvraagstukken. In 2001 deed Tim Berners-Lee verslag van zijn droom, namelijk het bouwen van een semantisch web. Daarbij werd alle informatie en data die op internet bevond inzichtelijk en bruikbaar gemaakt voor computerprogramma’s. Nu zijn we daar in al een heel eind gevorderd. Dankzij de data standaard xml is het voor veel bedrijven mogelijk geworden om gegevens onderling uit te wisselen. Helaas beschikt niet iedereen over de juiste kennis om zelf xml-documenten te maken. Jarenlang leek het dat alles wat op internet aan gegevens werd gepubliceerd nooit door computers zou te zijn begrijpen. Totdat er halverwege 2004 schot in de zaak begon te komen. Slimme programmeurs hadden een manier ontwikkeld om aan al die eigen publicaties (foto’s, verhalen, rapporten, etc) labels te hangen. Duizenden mensen gingen zich er mee bezig houden en er ontstond een heuse hype: de folksonomy hype (het labelen van gegevens door gewone mensen). Of deze folksonomy het antwoord is voor het bouwen van een semantisch web waar Berners-Lee van droomde, een netwerk waar computers zelfstandig opzoek kunnen gaan naar de juiste informatie, daarover gaat deze paper.

1. De geschiedenis van het indelen

Al eeuwen worstelt men met het indelingsvraagstuk. Het bekendste voorbeeld van een indelingsprobleem is natuurlijk boeken in een bibliotheek. Boeken kunnen maar op één plek te gelijk staan. Boeken moeten dus zo beoordeeld worden, dat ze meer over het één dan over het ander gaan, ze moeten hoe dan ook een leidend onderwerp hebben om op hun plek te kunnen staan. Hoe deze boeken worden ingedeeld hangt bijna net zo af van hun aantal als van hun hoofdonderwerp. Vandaar dat je soms prachtige categorieën krijgt als:

Dewey, 200: Religion
210 Natural theology
220 Bible
230 Christian theology
240 Christian moral & devotional theology
250 Christian orders & local church
260 Christian social theology
270 Christian church history
280 Christian sects & denominations
290 Other religions

(Dewey Decimal System, 1870)

De indeling lijkt aardig overeen te komen met onze gedachtes bij een bibliotheek in de negentiende eeuw. De indeling zou in de huidige tijd moeilijk houdbaar zijn, maar was op het moment dat hij gemaakt werd waarschijnlijk erg praktisch, omdat elke categorie ongeveer een even groot aantal boeken op leverde.

Nu hebben professionele indelers ook geen eenvoudig vak. Ze moeten beschikken over twee erg zeldzame talenten, namelijk het lezen van gedachten en het voorspellen van de toekomst. Beide geen gemakkelijke opgaven.

Gedachten lezen komt van pas op het moment als je de categorisering gaat ontwerpen. Geven de mensen de voorkeur aan boeken die op schrijver staan, of boeken die op onderwerp staan. Staat een boek over Duitse literatuur bij de Duitse boeken, of bij de boeken over literatuur. Kortom wat zijn de meest waarschijnlijke verwachtingen van de gemiddelde mens.

“My mother, who was a reference librarian, said she wanted to reshelve the entire University library by color, because students would come in and say “I’m looking for a sociology book. It’s green…”
(Shirky, 2004)

Een ander moeilijk punt is het voorspellen van de toekomst. Zoals bij het indelings-schema van religies al te zien viel, functioneerde de indeling op het moment van schrijven behoorlijk goed. Maar het zou nu toch voor problemen gaan zorgen, omdat het kaarten bakje onder “290 Other religions” veel sneller zou groeien dan alle andere categorieën. En ook omdat de decimale onder het kopje “200: Religion” geheel gevuld is. Nog een ander sprekend voorbeeld. Als ik mijn collectie Duitse schrijvers netjes had verdeeld op Oost en West Duitse schrijvers, zou ik na de val van de muur helemaal over nieuw kunnen beginnen. Nu valt dit wel te voorkomen door bijvoorbeeld de collectie te hernoemen naar voormalig Oost en West Duitsland. Maar helemaal prettig is het nog steeds niet. Want wat moet ik met mijn nieuwe Duitse boek doen? In een nieuwe categorie Duitsland stoppen, of toch maar op gaan zoeken waar de schrijver woonachtig is of waar de drukkerij staat, of waar de uitgever zijn hoofdkwartier heeft?
Kortom een perfect systeem bestaat niet. Als je eenmaal met indelen begint zul je altijd aan het herindelen blijven.

2. Semantische netwerken

In mei 2001 schreef Tim Berners Lee samen met James Hendler en Ora Lassila een inmiddels bekend geworden artikel “The Semantic Web”. Hierin behandelen ze de vraag hoe de kennis die nu op het web aanwezig is, op zo’n manier inzichtelijk te maken dat computers er ook iets mee kunnen. Hun doel is dat smart agents (software die in hoge maten zijn eigen weg door het web kan bepalen) ons zelfstandig antwoord op onze vragen kunnen geven.

De theorie van deze techniek heeft behoorlijk wat weg van de al eeuwen oude technieken van het structureren van informatie, maar kent enkele eigen kenmerken. Om dit goed te kunnen bespreken ontkom ik er niet aan om een aantal woorden beter uit te leggen.

Helemaal boven in de keten staat het semantische netwerk, dit is het overkoepelende orgaan voor kennis. Dat kan zijn de kennis van een groep mensen, of in dit geval de kennis van een informatie netwerk. Semantische gegevens zijn gegevens die iets zeggen over de kennis die er in een bepaald object beschikbaar is (laten voor het gemak maar zeggen een pagina met tekst). Om die kennis zo goed mogelijk beschikbaar te stellen is er een structuur opgezet van regels, afspraken en definities die het mogelijk maakt om de kennis voor een bepaald domein inzichtelijk te maken.

Deze lijst van regels, afspraken en definities worden ontologieën genoemd. Volgens de Wikipedia is een ontologie “het product van een poging een uitputtend en strikt conceptueel schema te formuleren over een bepaald domein. Een ontologie is typisch een hiërarchische datastructuur die alle relevante entiteiten en hun onderlinge relaties en regels binnen dat domein bevat.”

Het categorieënschema van een ontologie wordt een taxonomie genoemd. Het is de samentrekking van het Griekse woord “taxis” en “nomos”. Taxis betekent classificatie en nomos (nomia) betekent management. Voorbeelden van een taxonomie kunnen dan zijn “taal”, “schrijver” en een iets ruimer “onderwerp”.

Volgens de Wikipedia gaat men bij een taxonomie uit van een groep voorbeeld-objecten die men probeert te verdelen. Vervolgens wordt bekeken wat de karakteristieken van de objecten in een groep zijn en op deze manier krijgt de taxonomie gestalte. Hierbij wordt dus vanuit bijvoorbeeld een stabel documenten een structuur gemaakt gebaseerd op de inhoud van de documenten en het aantal keer dat kenmerken van deze documenten voorkomen. (Zoals het voorbeeld van de indeling van een bibliotheek voor boeken over religie). De afspraken waaraan je een kenmerk herkent, worden samen met de manier van noteren en het totale pakket dus weer een ontologie genoemd.

De vierde stap in deze indelingstheorie is de thesaurus. Dit is een lijst met kenmerken die voorkomt uit de taxonomie. In de lijst kunnen bijvoorbeeld staan: “Jan Wolkers”, “Herman Brusselmans”, “Kees van Beijnum”, etc. Geheel afhankelijk natuurlijk van de regels die in de taxonomie zijn opgelegd aan deze serie. (Bijvoorbeeld belang hechten aan de taal waarin het werk uitkomt, en niet aan het land van afkomst van de schrijver).

Over de thesaurus meldt de Wikipedia dat een thesaurus (uit het Latijn: schatkamer) in de letterkunde een systematische organisatie is van begrippen uit een taal die zo is opgezet dat men eenvoudig een overzicht kan krijgen van woorden die soortgelijke betekenissen hebben. In dit geval hebben de rij met namen voor de taxonomie dezelfde betekenis namelijk schrijver van Nederlandstalige boeken.

En helemaal onderaan de hiërarchie komen dan de beschrijvende woorden zelf zoals “Herman Brusselmans” deze worden tags of keywords genoemd (of in het Nederlands, tref of steekwoorden). Ik zal verder in deze paper het woord tag gebruiken.

Het idee achter het semantische netwerk is dat een smartagent een samenhang tussen verschillende tags kan waarnemen. Hiervoor is het nodig dat verschillende ontologieën op elkaar afgestemd worden. Zo kan er in de ene ontologie gesproken worden van schrijvers, en in de andere van auteurs. Mits er ergens een regel voorkomt schrijver = auteur die aangeeft dat het om synoniemen gaat. Natuurlijk een erg goed idee, maar in de praktijk is er meer informatie dan dat er ooit gecategoriseerd kan worden.

3. Folksonomy

Op dat moment komt folksonomy om de hoek kijken. De term folksonomy is eind 2004 bedacht om een woord te vinden voor grote groepen mensen die objecten labelen. Het is een samentrekking van folk (mensen) en taxonomie. Hoewel er nog enige discussies zijn over de juistheid van het woord, en er zo nu en dan weer oude en nieuwere variaties opduiken (mobtagging, social tagging, social taxonomie, social metatagging), lijkt het er toch op dat de term folksonomy een blijvertje is.

Om te begrijpen waarom folksonomy nu in opkomst is, zal ik eerst een kleine geschiedenisles geven. Begin jaren negentig bedachten de mensen van W3C de metatag. De metatag is een manier om in een document, beschrijvende informatie over dat document te plaatsen. Meta informatie is hierbij informatie over informatie, bijvoorbeeld de schrijver van een tekst of de publiceerdatum. Het idee hier achter was dat informatie sneller en eenvoudiger vindbaar zou zijn. Als ik al mijn documenten zou voorzien van de metatag schrijver = Sjors Timmer, zou het daarna voor mij bijzonder eenvoudig zijn om met zoekprogramma’s alle documenten op te vragen bij wie de naam van de schrijver Sjors Timmer is. Zelfs wanneer ik in de tekst van het document geen enkele keer mijn eigen naam zou gebruiken, blijven mijn documenten nog steeds goed vindbaar.

Maar al snel kwam ook de kwetsbare kant van dit systeem naar boven. Ik besloot om op mijn website kistjes met prachtige appels te gaan verkopen. Maar hoe zeer ik ook lovende teksten schreef over mijn appeltjes niemand bezocht mijn pagina, terwijl ik toch netjes bij de metatags had ingevuld onderwerp = appels. Na enig rondvragen kwam ik er achter dat een andere webwinkel die peren verkocht veel meer bezoekers kreeg. En al snel kwam ik op het valse plan, ik ging mijn metatags aanvullen met peren, onderwerp = appels en peren. En waar ik op hoopte gebeurde, mensen die opzoek waren naar peren vonden mijn pagina over appels, en hoewel ze niet van plan waren om appels met peren te vergelijken. Kregen ze bij het zien van mijn prachtige appelfoto’s zomaar trek in een appeltje, en zie daar, mijn webwinkel werd langzaam een succes.

En zo ging de metatag aan zijn eigen succes ten onder. Bedrijf A vermelde voor het gemak ook maar even concurrent B en C. En al snel stopte zoekmachines met het indexeren van metatags, omdat het mensen eerder tegenwerkte dan hielp bij het zoeken naar de juiste pagina.

“Del.icio.us is a social bookmarks manager. It allows you to easily add sites you like to your personal collection of links, to categorize those sites with keywords, and to share your collection not only between your own browsers and machines, but also with others”
(Schachter, 2004)

Halverwege 2004 werd de bookmarksite Del.icio.us geopend. Deze site maakt het mogelijk om op welke computer je ook bent je bookmark’s te bereiken. Daar was weinig nieuws aan, en niemand zou nu van Del.icio.us gehoord hebben, als ze niet een paar vernieuwende ideeën beschikbaar stelde. Bij het opslaan van de url van een website die je wilde onthouden werd de mogelijkheid geboden om aan de link meerdere tags mee te geven. Zo zou ik dit document bijvoorbeeld de tags “folksonomy”, “semantiek” en “ontologie” mee kunnen geven. Mocht ik me dan later niet meer precies de naam van dit document kunnen herinneren, maar nog wel waar het over ging dan zou ik aan het zoeken naar semantiek in mijn bookmark lijst genoeg hebben. Om het maar even met de aloude bibliotheek te spreken, er wordt mij de mogelijkheid gegeven om mijn boek op drie of vier of net zoveel planken als ik nodig acht te gelijk neer te zetten. Mijn document komt nu zowel tussen de documenten te staan die alleen maar over ontologie gaan, maar ook tussen de documenten die alleen maar over semantiek gaan. Zo word ik in staat om een taxonomie te creëren gebaseerd op mijn eigen eventueel merkwaardige regels (ik zou een document ook “nog te lezen” kunnen taggen). En uiteindelijk zou mijn bookmarklijst tot een ontologie van de door mij verzamelde kennis kunnen uitgroeien.

In tegenstelling tot andere bookmark website’s houdt Del.icio.us mijn tags en mijn links niet alleen voor mijzelf. Maar verzamelt deze samen met alle andere tags en links in een grote database. Op het moment dat ik de muziek website van de VPRO bookmark (3voor12.nl) kan ik zien dat ik niet de enige ben. Veertien andere mensen hebben deze website ook gebookmarkt. En Del.icio.us toont mij ook, welke woorden er het vaakst gebruikt zijn om deze website te bookmarken, in dit geval negen keer het woord music, en drie keer het woord radio. De conclusie die ik hier voorzichtig uit zou kunnen halen is dat de 3voor12.nl over muziek gaat, en waarschijnlijk iets met radio te doen heeft. Ik zou zelfs kunnen concluderen dat 3voor12.nl voornamelijk op het plankje music terecht hoort te komen, en pas in tweede instantie op het plekje radio. Zo helpen andere mensen mij dus om mijn bookmarks te organiseren en zou de massa dus garant moeten staan voor een zo nauwkeurig mogelijke omschrijving van informatie documenten (in dit geval webpagina’s). Uiteindelijk zou bij dit systeem mijn fraude van appels voor peren verkopen snel door de mand vallen, omdat alle gebruikers behalve ik, mijn site onder appels plaatsen, en alleen ik ook onder peren.

Een ander bekend voorbeeld is de foto website Flickr.com. Op deze website is het mogelijk om je digitale foto’s te plaatsen en deze foto’s weer van tags te voorzien die relevant zijn voor de afbeelding. Het eerste gemak daarvan is dat je foto’s op meerdere manieren kunt bereiken. Foto’s waar ik op sta zouden dan bijvoorbeeld te vinden zijn onder Sjors , maar deze foto’s zouden ook opduiken onder Amsterdam, alleen dan samen met andere foto’s van Amsterdam. Dus als de lijst met foto’s erg lang is, is er toch een snelle manier om de duif er tussen uit te vissen. En ook Flickr.com heeft zijn hele structuur naar buiten gericht, ik kan erg gemakkelijk opzoek gaan naar andere mensen die foto’s maakte van duiven op de dam. En het geeft mij de mogelijkheid om eens te kijken welke afbeeldingen mensen onder het begrip ruimte vinden passen In tegenstelling tot Del.icio.us wordt Flickr niet echt gebruikt om tot een gezamenlijke beschrijving van de aanwezige foto’s te komen (hoewel het wel mogelijk is om andermans foto’s van tags te voorzien) maar biedt het meer een kijkje in andere mensen die een zelfde situatie hebben gefotografeerd. En dat zijn er soms verassend veel. Zo bevond ik mij onlangs op een festival in Paradiso “London Calling” genaamd en tot mijn verbazing waren er enkele dagen later van veel verschillende mensen al enkele honderden foto’s beschikbaar. Foto’s die allemaal hadden vast gelegd wat ik ook had gedaan, maar dan vanuit iets andere posities. Dankzij Flickr.com was het dus mogelijk om na “London Calling” nog even gezellig elkanders foto’s te bekijken, alleen deze keer geen foto’s van vrienden en bekenden, maar van andere toevallige aanwezigen. Flickr werkt dus voor een deel omgekeerd aan Del.icio.us. In plaats van te kijken op welke plankjes andere mensen jouw webpagina hebben liggen, ga je kijken wat andere mensen neer leggen op plankjes die jij voor jouw fotocollectie hebt gekozen.

Een laatste website die onder de bekendheid geniet dankzij de folksonomy hype is de weblog zoekmachine Technorati. In deze zoekmachine kun je op zoek gaan naar bepaalde tags, en wordt er op basis van die tag een pagina gegenereerd met resultaten uit zowel Flickr, Del.icio.us en mensen die in hun weblog bepaalde tags aan links hangen.

Dankzij de het groepsgedrag zou het dus mogelijk moeten zijn om een kloppend semantisch netwerk te maken, waar een iemand de fout in gaan, wordt hij al snel verbeterd door velen andere. Of toch niet?

4. De donkere kant van folksonomy

Bij iedere hype zijn er natuurlijk net zoveel mensen die roepen dat het niet werkt.Een paar van de nadelige kanten zal ik hier bespreken.

De belangrijkste is natuurlijk dat het nooit gaat lukken om alle pagina’s van het web te voorzien van tags. En zelfs al zouden er heel veel webpagina’s een tag krijgen dan nog is het te kort. Het systeem werkt pas echt lekker als meerdere mensen dezelfde pagina dezelfde tag gaan geven, zodat er een gedeelde mening ontstaat. Hoewel je zou kunnen zeggen dat webpagina’s die niet getagd worden, waarschijnlijk ook geen interessante inhoud bevatten.

Een tweede is wellicht dat alleen de meest ruime begrippen overleven. Zoals net voorbij kwam bij de 3voor12 website, was de music tag het populairst. Terwijl deze nu juist niet zo heel veel over de pagina zegt, radio of recensies zou al een veel prettigere tag zijn. Maar omdat deze tags een meer persoonlijke invulling van de webpagina zijn, zullen ze nooit tot de massa tags gaan horen, en komen alleen de meest ruime omschrijvingen bovendrijven.

Een andere is het synoniemen probleem. Een lastige is bijvoorbeeld dat de 3voor12 website zowel de music als de muziek tag heeft. Allebei een letterlijke vertaling van elkaar, maar in dit geval zou muziek een prettigere tag zijn, omdat je dan al enigszins kunt gaan vermoeden dat het een Nederlandse website betreft. Omdat Del.icio.us nu voornamelijk Engelstalige gebruikers kent is er nog niet echt een probleem (of juist wel). Voorlopig zul je met het invoeren van Engelstalige tags het verst komen.

Een andere nadelige kant zou wellicht kunnen zijn dat er synoniemen kunnen voor komen. Er is niemand die daar op checkt en dat zal waarschijnlijk ook niet gaan gebeuren. Het enige wat Del.icio.us en Flickr.com daartegen hebben bedacht is het opnoemen van andere woorden die vaak gebruikt worden in combinatie met de gekozen tag. Een argument hierbij is wellicht dat echte synoniemen maar weinig bestaan, vaak betekenen woorden wel ongeveer het zelfde maar hebben ze toch andere gevoelswaarden of sociale context.

Wat hier veel op lijkt is het probleem met woorden die meerdere betekenissen hebben. Als ik zoek op Washington kan ik veel verschillende resultaten verwachten; de staat, de stad, de president, en wie weet zelfs de acteur. Dit probleem zou op te lossen zijn als mensen ook de moeite namen om hun links niet alleen met Washington te taggen, maar bijvoorbeeld ook met DC of met acteur zo zou ik in een oogopslag mijn gewenste resultaat tussen de zoekresultaten vandaan kunnen halen.

Een laatste is wellicht dat er soms vreemde combinaties ontstaan. Bijvoorbeeld als je bij Technoraty op bepaalde woorden zoekt. Als bijvoorbeeld het woord “Teen” wordt gebruikt, wordt er een pagina geconstrueerd met foto’s van tieners op vakantie, met daarnaast links naar fotosites waarin jonge vrouwen zich blootgeven, niet direct de combinatie die je zou willen.

Conclusie

Voorlopig lijkt het niet mogelijk folksonomy te gebruiken voor het bouwen van een semantisch netwerk. De tags die folksonomy oplevert zijn te algemeen en te versnipperd om er duidelijke conclusies uit te trekken, of relaties in te kunnen leggen. Een voorbeeld die Berners-Lee gebruikte, smartsagents die met behulp van het semantische web, zelfstandig de dichtstbijzijnde dokter voor de juiste behandeling vinden, lijkt voorlopig nog niet realiseerbaar.

Wie gewone mensen (in plaats van professionals) aan het werk zet om informatie te labelen, krijgt labels bedacht door gewone mensen met vergissingen en onduidelijkheden die zich altijd al in de menselijke taal bevonden. Alle duistere kanten van de menselijke samenleving (porno, drugs, racisme etc.) komen in een folksonomy weer vrolijk naar boven.

“100 monkeys typing long enough will not write Shakespeare; nor will a 100 million people randomly forming associations create the semantic web.”
(Powers, 2005)

De voordelen van een folksonomy moeten dan ook meer in de sociale kant gezocht worden. Mensen die nu mee helpen taggen doen dat vooral om te zorgen dat gelijk gestemde hun kunnen bereiken. En gebruiken tags weer om zelf gelijk gestemde te vinden. Misschien zou er in plaats van over folksonomy beter over het ontstaan van “The Social Web” gesproken kunnen worden, mensen, relaties en interesses wereldwijd verbonden.

Voor de toekomst zijn er nog volop kansen voor folksonomy. Het heeft drie sterke kanten, het is goedkoop en het is eenvoudig, en het is populair. Met die eigenschappen zou het niet anders dan een succes kunnen worden, maar op welk vlak dat moet de tijd nog leren.

Bronnen

Berners-Lee, Hendler, Lassila, The Semantic Web
The Semantic Web
2001

Lawely, Social consequences of social tagging
Social consequences of social tagging
2005

Lee, Can social tagging overcome barriers to content classification?
Can social tagging overcome barriers to content classification?
2004

Powers, Cheap eats at the semantic web café,
Cheap eats at the semantic web café
2005

Romeo, Who’s responsible for Technorati’s tag results
Who’s responsible for Technorati’s tag results
2005

Schachter, About Del.icio.us
About Del.icio.us
2004

Shirky, Ontology is Overrated
ontology is overrated
2004 ]]> http://svirsk.org/2005/08/folksonomy-de-mythe-van-het-semantische-web/feed/ 0